Lüğət seçin
Tarix terminləri lüğəti
bukavul
Orta əsrlərdə bəzi Yaxın Şərq ölkələrində, o cümlədən Azərbaycanda hərbi vəzifə.
Əsasən, Elxanilər dönəmindən (XIII) başlayaraq B. baş əmirdən sonra orduda ən böyük vəzifə hesab edilib. O, orduda nizam-intizamı qoruyub, təyinatlarla, maaşların və yürüşlərdə ələ keçirilən qənimətlərin hərbi hissələr və əsgərlər arasında bölüşdürülməsi ilə məşğul olub.
Tarix terminləri lüğətibulanjizm
fr. boulangisme – fransız general Bulanjenin adından
XIX əsrin 80-ci illərində Fransada formalaşmış populist xarakterli siyasi hərəkat.
Hərəkata 1886–1887-ci illərdə Fransanın hərbi naziri olmuş general J.Bulanje başçılıq edib. B. hərəkatında müxalif ruhlu rəngarəng siyasi qruplar təmsil olunsalar da, onun əsasını monarxistlər və qatı millətçilər təşkil edib. B.-in başlıca tələbləri Almaniyaya qarşı revanşist müharibənin aparılması, 1875-ci il konstitusiyasının dəyişdirilməsi və parlamentin buraxılması olub. 1889-cu ilin əvvəlində general J.Bulanjenin parlamentə deputat seçilməsi ilə bu hərakat öz zirvə nöqtəsinə çatıb. Həmin ilin aprelində generalın Belçikaya qaçmasından sonra isə o, tədricən zəifləməyə başlayıb. 1891-ci ildə general intihar edib və B. tamamilə siyasi səhnədən çıxıb.
Tarix terminləri lüğətibule
yun. bule – şura, məclis
Qədim yunan şəhər-dövlətlərində müxtəlif inzibati funksiyaları yerinə yetirən və dövlət nəzarətini həyata keçirən ali hakimiyyət orqanlarından biri.
Solonun islahatları nəticəsində yaradılmış (e.ə. 594) Afina B.-si daha məşhurdur. Afinada B. xalq məclisinin işçi orqanı funksiyasını yerinə yetirib, həmin qurumda müzakirə olunacaq qanun layihələrinin hazırlanması ilə də məşğul olub.
Həmçinin bax:
Tarix terminləri lüğətibulqarlar
lat. bulgares
Erkən orta əsrlərdə Cənub-Şərqi Avropa çöllərində məskən salmış türk tayfaları birliyi.
Oğuz tayfalarından olan B. əvvəllər Mərkəzi Asiyada məskunlaşıblar, həmin ərazilərə isə IV əsrin sonlarında gəliblər. Bu baxımdan B. Xalqların böyük köçü prosesində Avropaya üz tutmuş ilk türk tayfaları sırasına daxildir. Tarixi qaynaqlarda B. birinci dəfə 354-cü ildə xatırlanıb. V əsrin sonu – VI əsrdə onlar Bizansın ciddi rəqibinə çevriliblər, elə o vaxtlarda Cənubi Qafqaza da yürüşlər ediblər. VII əsrin I yarısında B. Azov ətrafı və Aşağı Bolqa boyunu əhatə edən ərazidə Böyük Bulqariya adı ilə tanınmış tayfa ittifaqını yaradıblar. Lakin bu ittifaq qısa müddətdən sonra dağılıb, xəzərlərin təzyiqi altında B. Orta Volqa boyuna və Kama çayı sahillərinə köçərək burada X əsrdə İdil (Volqa) Bulqarıstanı deyilən dövlətin əsasını qoyublar. B. çuvaşlar, tatarlar, başqırdlar və s. türk xalqlarının təşəkkülündə iştirak ediblər. Müasir bolqarların və Bolqarıstanın adı da onlardan götürülüb. Bulqar dili çuvaş və hun dilləri ilə bərabər, türk dillərinin qərbi hun qrupunu təşkil edib.
Tarix terminləri lüğətibulla
lat. bulla – dəyirmi möhür
1. Orta əsrlərdə dövlət sənədlərinə bəndlənən (qaytanla asılan) metal möhür.
Bu möhür qurğuşundan, gümüşdən, qızıldan olub.
2. Orta əsrlərdə metal möhürlə bəndlənmiş dövlət sənədi.
İmperator, papa, kral sənədlərinə B. deyilib. Qızıl möhür bəndlənmiş kral və imperator sənədləri qızıl B. adlanıb.
Tarix terminləri lüğətibumeranq
ing. boomerang
Yastı, dirsək və ya qövs formasında qədim ov aləti, habelə döyüş silahı.
Ən qədim B.-lar ağacdan, yaxud sümükdən düzəldilib, əsasən, Avstraliyada, həmçinin Qədim Misirdə, Hindistanda, Cənub-Şərqi Asiyada, Meksikada, Avropanın bəzi ərazilərində yayılıb.
Tarix terminləri lüğətibunçuk
türk. boncuk – muncuq
XV–XVII əsrlərdə türk paşalarının hakimiyyət rəmzi, osmanlılarda ştandartı əvəz edən uzun dəstək.
Muncuqlarla bəzədilmiş bu dəstəyin at tükündən saçaqları, iki gümüş qotazı, 2,5 m-ə qədər hündürlüyü, kürəşəkilli və ya sivri ucu olurdu. Sonralar Polşa və Ukrayna getmanları, rus kazak dəstələrinin atamanları da B.-dan hakimiyyət simvolu kimi istifadə ediblər.
Tarix terminləri lüğətibundesrat
alm. Bundesrat – hərfi mənası: federal şura
1. Almaniya Federativ Respublikasının tərkibinə daxil olan ayrı-ayrı vilayətlərin (torpaqların) hökumət nümayəndələrindən təşkil edilmiş dövlət orqanı.
AFR Konstitusiyasına görə, B. federal səviyyədə vilayətlərin (torpaqların) nümayəndəliyi statusunu daşıyır. Lakin B.-ın bəzən “parlamentin yüksək palatası” adlandırılması düzgün deyil, çünki Almaniyada qanunvericilik prosesində iki ayrı-ayrı qurum iştirak edir: B. və seçkili orqan olan bundestaq (parlament). Almaniya parlamentinin (bundestaqın) bir palatası var.
2. 1871–1918-ci illərdə Almaniya parlamentinin yuxarı palatası, federasiyanın tərkibinə daxil olan alman dövlətlərinin imperiya şurası.
3. 1920–1934-cü illərdə Avstriya Respublikasında ayrı-ayrı vilayətlərin landtaqlarının nümayəndələrindən seçilmiş yüksək palata.
Tarix terminləri lüğətiburjuaziya
fr. bourgeoisie < lat. bur-gus – qala-şəhər
1. Orta əsrlərdə şəhər əhalisi.
2. Kapitalist cəmiyyətində sənaye, ticarət, maliyyə-kredit və s. sahələrdə sahibkarlıq fəaliyyətindən qazanc əldə edən hakim sinif.
B. feodal münasibətlərinin hökm sürdüyü dönəmdə yaransa da, XVI–XX əsrlərdəki inqilab və islahatlar nəticəsində ciddi iqtisadi-siyasi nüfuz sahibinə çevrilib. O, aqrar cəmiyyətdən sənaye cəmiyyətinə keçidi təmin edib, bazar iqtisadiyyatı, liberal dəyərlər və demokratiyanın bərqərar olmasına xidmət göstərib.
Həmçinin bax:
Tarix terminləri lüğətiburjua inqilabı
Əsas mahiyyəti feodal sinfini zorakı yolla hakimiyyətdən kənarlaşdırmaq və dövlət idarəçiliyini burjuaziyaya verməkdən ibarət olan sosial inqilab növü.
Belə inqilablarda burjuaziya aparıcı qüvvə kimi çıxış edib. B.İ.-nın tarixi rolu kapitalizmin inkişafı yolundakı maneələrin aradan qaldırılmasından ibarət olub. İlk B.İ. XVI əsrdə Niderlandda baş verib. Bəzi hallarda həmin inqilablar kapitalizmin feodalizm üzərində iqtisadi sahədə qələbəsini təmin etsə də, siyasi rejimi tam olaraq buna uyğunlaşdıra bilməyiblər. Belə hallarda burjua-demokratik inqilabına ehtiyac duyulub. Əsas vəzifəsi iqtisadiyyatda aparıcı qüvvə olan burjuaziyanın həm də siyasi sahədə hegemonluğunu təmin etməkdən ibarət olan burjua-demokratik inqilabına misal olaraq Fransada 1848 və 1871-ci illər, Rusiyada 1905–1907-ci illər, Almaniya və Avstriya-Macarıstanda 1918-ci il inqilablarını göstərmək olar.
Tarix terminləri lüğəti