Biologiya terminlərinin izahlı lüğəti

nəsil növbələşməsi

Orqanizmlərin fərdi inkişafında qeyri-cinsi və cinsi nəslin ardıcıl olaraq bir-birini əvəz etməsi.

nikotinamidadenindinukleotidfosfat (NADF)

Orqanizmlərin hüceyrələrində oksidləşmə-reduksiya reaksiyalarını kataliz edən bir neçə dehidrogenaza fermentlərinin kofermenti.

NADF hidrogen atomunu və elektronu oksidləşən birləşmələrdən alıb, başqa maddələrə verir. N. çox enerjili maddədir.

nilufər

Saplaqlarının uzunluğu suyun dərinliyindən asılı olaraq dəyişən su bitkisi.

Saplaqları bəzi hallarda 4-5 m-ə çatır. Çiçəklər yarpağın klassik metomorfoz nümunəsidir. Axşamlar çiçəklər bağlanır və suya batır. Köklərindən təbabətdə istifadə olunur.

nişasta

Karbohidratların polisaxaridlər qrupuna aid olan maddə.

Mikroskop altında ağ dənəvər tozdur. Soyuq suda həll olmur. İsti suda şişərək kolloid məhlul əmələ gətirir. N. fotosintez nəticəsində bitkilərin yarpaqlarında əmələ gəlir; kök yumrularında, köklərdə, dənlərdə ehtiyat kimi yığılır. Yodla qarışığı göy rəng verir.

nidalı sovka

lat. agrotis exslamationis

Sovkalar fəsiləsindən kəpənək növü.

Qanadı üzərində nida işarəsinə bənzər qara ləkə olur.

nimfa

yun. “nymphe” – pup, sürfə

Natamam çevrilmə ilə çoxalan buğumayaqlılarda sürfənin son mərhələsi.

nimfalidlər

lat. nymphalidae

Gündüz kəpənəkləri fəsiləsi.

Növlərindən asılı olaraq qanadları açılmış halda 2,5-18 sm-ə çatır. Dünyada 2000, Azərbaycanda isə 39 növü yayılmışdır. Tırtılları ağaclara zərər vurur.

nisbi seksuallıq

Qametlərin bəzi halda erkək qamet, digər halda dişi qamet kimi funksiya göstərə bilmək qabiliyyəti.

nitrifikasiya bakteriyaları

Ammonyakı və ammaonium duzlarını nitratlara çevirən bakteriyalar.

İlk dəfə rus alimi S.N.Vinoqradski tərəfindən öyrənilmişdir.

nizəquyruqlular

lat. xiphosura

Merostomlular sinfinin dəstəsi.

Nümayəndələri Silur dövründə yaşamışdır. N. hazırda yaşayan 6 növü məlumdur. Əsasən Şimali və Mərkəzi Amerikanın Şərq sahillərində təsadüf edilir.

noxud

Paxlalılar (kəpənəkçiçəklilər) fəsiləsinə aid olan birillik ot bitkisi cinsi.

N. zülal maddələri ilə zəngindir. Gövdəsi dırmaşandır. Yaşıl N. istehsalına görə Hindistan və Çin dünyada 1-ci yerdədir. Quru N. Kanadada, Fransada, Rusiyada və Çində istehsal edilir.

noosfer

Yer kürəsinin insanların ağıllı fəaliyyəti nəticəsində dəyişdirilmiş qatı.

nomenklatura

lat. “nomenclatura” – siyahı, adların yazılışı

Bitki və heyvanların, geniş mənada, hər hansı bir ixtisas sahəsində işlədilən ad və terminlərin ümumi siyahısı.

Adlandırma zamanı əvvəl cins, sonra növ, daha sonra onu tədqiq edən alimin familiyası və tədqiq edildiyi tarix qeyd olunur. Məsələn, çöl göyərçini (Columba livia Gmelin, 1789), Dəməşq qızıl gülü (Rosa damescena Mill., 1754).

norkalar

lat. mustela

Gəmiricilər dəstəsinin dələlər fəsiləsindən xəzdərili heyvan cinsi.

N. 2 növü əhatə edir: Avropa N.-ı və Amerika N.-ı.

novruzçiçəyi

lat. primula

Eyniadlı fəsilədən bitki cinsi.

Çoxillik otlardır. Azərbaycanda 8 növü (irikasacıqlı N., rəngbərəng N., Voronov N. və b.) yayılmışdır.