Biologiya terminlərinin izahlı lüğəti

amnion

Rüşeym qişası.

A. ifraz etdiyi maye embrion tərəfindən itirilən suyun qarşısını alır.

ampeloterapiya

yun. “ampelos” – üzüm; “therapeia” – qayğı, müalicə

Müxtəlif xəstəliklərin üzümlə qədim müalicə üsulu.

amöblər

Birhüceyrəlilər yarımaləmi, sarkomastiqoforlar tipi, sarkodinlər sinfi nümayəndəsi. Bədəni çılpaqdır.

Forması sabit deyil, qidalandıqda yalançı ayaqlar əmələ gətirir.

anabolizm

yun. “anabole” – yüksəliş, artmaq, inkişaf

Orqanizmdə maddələr mübadiləsinin mərhələsi.

Fizioloji-biokimyəvi proses olub, mənimsənilmək üçün qida maddələrini hüceyrəyə istiqamətləndirir.

anadonta

Molyuskalar tipi, ikitaylı molyuskalar sinfinin nümayəndəsi.

Bədəni ikitay çanaq içərisində yerləşir. Bədəni gövdə və əzələli ayaqdan ibarətdir. Çanağın altında manti yerləşir. Çanaqların xaric rəngi qəhvəyi, içərisi isə sədəf qatı ilə ötülmüşdür. Ayağın kənarlarında olan qəlsəmələrlə tənəffüs edir. Çayların və göllərin dibində yaşayır. Azhərəkətlidir.

anaerob

yun. “an” – inkar bildirən sözönü və “aer” – hava

Oksigensiz mühitdə yaşaya bilən orqanizm.

Bakteriyalar, kirpikli infuzorlar, askaridlər, azqıllı qurdlar və bəzi molyuskalar A. aiddir.

anaerob infeksiya

Patogen anaerobların törətdiyi ağır xəstəliklər qrupu.

anaerobioz 

Sərbəst oksigensiz mühitdə həyat.

Mürəkkəb qeyri-üzvi  və üzvi maddələrin parçalanmasi yolu ilə həyat enerjisi alan anaerob orqanizmlər üçün anaerobioz adi yaşayış şəraitidir. Çoxhüceyrəli heyvanlarda anaerobioz onların oksigen olmayan şəraitdə yaşamasını müvvəqəti təmin edən, qeyri-fəal vəziyyətə keşməsi və maddələr mübadiləsinin kəskin zəifləməsi ilə müşayiət olunan haldır.

anafaza

yun. ”ana” – təkrar, yuxarı, “fazis” – ərsəyə, meydana çıxma

Mitoz və meyoz bölünmədə faza.

Bölünməsinin bu mərhələsində hüceyrənin qütblərdə ekvator boyu yerləşmiş ikiləşmiş xromosomları sürətlə aralanır və qütblərə çəkilir.

anakonda

Sürünənlər sinfi, pulcuqlular dəstəsi, yatağanlar fəsiləsindən ilan.

Uzunluğu 6-7 m, bəzən 9 m olur. Rəngi zeytunu-bozdur. Braziliya və Qviananın çay, göl və bataqlıqlarının sahillərində yaşayır. Yaxşı üzür, quraqlıq dövründə lilə girib gizlənir. Balıq, quş və məməli ilə qidalanır. Adətən, balalayır, bəzən də yumurta qoyur. Dərisi, əti və yağına görə ovlanır.

analgeziya

Ağrı hissiyyatının itməsi.

anamnilər

İlk su onurğalıları.

Anamnilərə dəyirmiağızlılar, balıqlar, suda-quruda yaşayanlar aiddir. Amniotlardan fərqli olaraq bunlarda embrional inkişaf prosesində rüşeym pərdəsi olur.

ananas

Bormeliya fəsiləsindən tropik ot bitki cinsi.

Qozaya oxşar hamaşmeyvəsi var.

anatomiya

yun. “anatome” – yarmaq, kəsmək, ayırmaq

Ayrı-ayrı orqanların, orqanlar sisteminin, bütöv bir orqanizmin forma və quruluşunu öyrənən elm sahəsi.

Bir qayda olaraq anatomiya, xarici quruluşu öyrənən morfologiya elmi ilə bağlıdır. A. insanda və heyvanlarda daxili orqanları, bitkilərdə isə vegetativ və generativ orqanların anatomik quruluşunu hüceyrə və toxuma səviyyəsində öyrənir. İnsan və heyvan A.-sı orqanizmin fiziologiya və gigiyenası ilə birgə öyrənilir. Anatomiya elminin inkişaf tarixi çox qədim zamanlardan başlayır. Hələ yazı olmayan dövrlərdə insanın quruluşu haqqında səthi məlumata rast gəlinir. Bizim eradan bir neçə min il qabaq çinlilərdə və hindlilərdə heyvan orqanizminin quruluşu haqqında bəzi məlumat olmuşdur. Hindlilərin kitablarında insanın bədənində 7 qişa, 90 vətər, 900 bağ, 300 sümük, 3 maye olması haqda məlumata təsadüf edilir. Babilistan mədəniyyəti zamanı cərrahlığın yüksək dərəcədə inkişafı insan A.-sı haqqında təsəvvürlərin daha qədim olduğunu sübuta yetirir.

ançar

Tut fəsiləsindən bitki cinsi.

Birevli ağac və ya kollardır. Tropiklərdə 5-6 növü bitir. Hündürgövdəli A. növü çox zəhərlidir.