Biologiya terminlərinin izahlı lüğəti

gənələr

Buğumayaqlılar tipinin hörümçəkkimilər sinfinə aid olan dəstə.

G. 2 sistematik qrupa bölünür: parazit G. və əsl G. Bədəni 2 hissədən ibarətdir: xortum və bədən. Torpaq G.-i (zirehli G.) torpağın münbitləşməsində iştirak edir. Lələkyeyən G. quşların lələkləri üzərində və lələk boşluğunda yaşayır. Tor gənəciyi bitkinin hüceyrə şirəsilə qidalanır. Anbar G.-i müxtəlif taxıl məhsullarına zərər vurur. Qoturluq G.-i dəri içində yol açır, orada qidalanır, yumurta qoyub artır. Qansoran G. növləri: iksoid (inək, qoyun, keçi və at), qamazid (toyuq və vəhşi quşlar) və arqazid (toyuq və qoyun). G. brusselyoz, taun, gənə ensefaliti və yatalağını, spiroxetoz və bir çox başqa xəstəliklərin törədicilərini insanlar və heyvanlar arasında yayır.

“gənə-1”

Tut ipəkqurdu cinsi.

1964-cü ildə Azərbaycan alimi Rəhim Hüseynov tərəfindən seleksiya yolu ilə yetişdirilmişdir.

gəndəlaş

lat. sambucus

Doqquzdon və ya maralçiçəyi fəsiləsindən bitki cinsi.

Nümayəndələri arasında çoxillik ot, kol və kiçik ağaclar vardır. Dünyada 40, Azərbaycanda isə 2 növü – qara G. və otvari G. yayılmışdır.

gənəgərçək

lat. ricinus

Südləyənkimilər fəsiləsindən çoxillik ağacabənzər bitki cinsi.

Hündürlüyü 1-5 m-ə çatır. Azərbaycanda adi G. növü yayılmışdır.

gəlincik

Məməlilər sinfinin yırtıcılar dəstəsindən dələlər fəsiləsinə aid olan növ.

Bədəni dartılmış, nazik, qısa quyruqludur. Quyruqsuz bədəninin uzunluğu 17-18 sm, quyruğu 4 sm-dir. Avropada, Şimali Asiyada və Şimali Amerikada yayılmışdır.

gərməşov

lat. evonymus

Eyniadlı fəsilədən bitki cinsi.

Əsasən kol və ya kiçik ağaclardır. Dünyada 200, Azərbaycanda 5 növü (adi G., ziyilli G., məxməri G. və d.) yayılmışdır.

gərməşov fəsiləsi

lat. celastraceae

İkiləpəlilər sinfinin fəsilələrindən biri.

Dünyada 1300 növü özündə birləşdirən 100-ə qədər cinsi yayılmışdır. Azərbaycan florasına isə 1 cinsi əhatə edən 5 növü daxildir.

gərməşovçiçəklilər

lat. celastrales

İkiləpəlilər sinfinin sıralarından biri.

Əsasən gərməşov fəsiləsini əhatə edir.

gicitkən

Hündürlüyü 1,2 m-ə qədər olan çoxillik ot bitkisi.

İyun ayından başlayaraq çiçəkləməyə başlayır. Uralda, Qafqazda, Sibirdə və Orta Asiyada yayılmışdır. Nəmli və kölgəli yerlərdə bitir.

gicitkənkimilər

lat. urticaceae

Gicitkənçiçəklilər sırasının fəsilələrindən biri.

Dünyada 700 növü əhatə edən 45 cinsi yayılmışdır. Azərbaycan florasına isə 3 cinsin tərkibində 8 növü daxildir.

gicitkənçiçəklilər

lat. urticales

İkiləpəlilər sinfindən bitki sırası.

Nümayəndələri ot və ağac bitkiləridir. Tutkimilər, çətənəkimilər və ya kənaf, gicitkənkimilər və qarağackimilər fəsilələrini əhatə edir.

giqantopitek

yun. "giganthos”, “gigas” – nəhəng; “pitecos” – meymun

Qazıntı halında tapılmış iri insanabənzər meymun cinsinə verilən ad.

Cənubi və Cənub-Şərqi Asiyada təxminən orta antropogen dövründə yaşamışdır.

gilas

lat. cerasus

Gülçiçəyikimilər fəsiləsinin albalı cinsindən ağac.

Hündürlüyü 10-25 m-ə çatır. Azərbaycanda bir neçə (“Ağ Krım”, “Çal Krım”, “Öküzürəyi” və s.) sortu yayılmışdır.

gilənar

lat. cerasus

Gülçiçəklilər fəsiləsi, gavalılar cinsinə mənsub olan bitki.

Çəyirdəkli meyvəsi hamar səthlidir. Dünyada 150-dən artıq növü və çoxlu sortları yayılmışdır. Azərbaycan florasında 7 növü (turş G., adi G., cır G. və ya quş albalısı və d.) yayılmışdır. Azərbaycanda geniş istifadə olunan sortları – “şpanka”, “Anadolu”, “şampan”, “Gəncə” və başqalarıdır.

giləzəhər

lat. tamus

Birləpəlilər sinfinin dioskorid fəsiləsindən çoxillik ot cinsi.

Dünyada 2 növü yayılmışdır. Azərbaycan florasına ilanşəkilli – adi G. növü daxildir.