Lüğət seçin
Coğrafiya terminləri lüğəti
azad iqtisadi zona
yun. zone – qurşaq
Ölkə ərazisinin digər yerlərdə qüvvədə olmayan xüsusi güzəştlər və stimullaşdırıcı qaydalar tətbiq edilmiş hissəsi, milli iqtisadi məkanın məhdud sahəsi.
Belə zonada dövlət iqtisadi proseslərə müdaxiləsini güclü surətdə məhdudlaşdırır. A.İ.Z., əsasən, ölkəyə investisiyalar cəlb etmək, yeni texnologiyalar gətirmək, ixrac potensialını artırmaq məqsədilə əlverişli iqtisadi-coğrafi mövqeyə malik ərazilərdə (məsələn, dəniz sahillərində, nəqliyyat qovşaqlarının üstündə) yaradılır.
Coğrafiya terminləri lüğətiazimut
ər. əssəmut – istiqamət
Şimal istiqaməti ilə verilən istiqamət arasında qalan və saat əqrəbinin hərəkəti üzrə dəyişən bucaq.
A. dərəcəsi 0-360° arasında dəyişir. Bu bucaq məhəldə kompasla, planda isə transportirlə təyin edilir. Planda A.-u ölçmək üçün, ilk növbədə, şimala istiqaməti müəyyənləşdirmək lazımdır. Adətən, istiqamətlər planın kənarında oxla göstərilir.
Coğrafiya terminləri lüğətiazonallıq
yun. a – inkar şəkilçisi + yun. zone – qurşaq
Müəyyən təbii zona üçün xarakterik olmayan, coğrafi zonallıq qanunauyğunluqları ilə izah edilə bilməyən hər hansı hadisə, proses, landşaft forması.
A., adətən, ərazinin geoloji strukturu, tektonik rejimi, relyefin xüsusiyyətləri ilə əlaqədar baş verir və dağlarda xüsusilə nəzərə çarpır; məsələn, yüksəklik ərazilərdə qeyzerlərin təsiri altında formalaşan landşaft A.-a nümunədir.
Coğrafiya terminləri lüğətiAzor antisiklonu
yun. anti – əks + yun. kyklon – fırlanan
Şimal yarımkürəsində Atlantik okeanının subtropik rayonları üzərində yerləşən yüksək təzyiq sahəsi.
A.A. atmosferin əsas hərəkət mərkəzlərindən biridir, onun mərkəzi Azor adaları yaxınlığındadır. Burada çoxillik orta atmosfer təzyiqi yanvarda 766 mm-dən, iyulda isə 769 mm-dən yuxarı olur. A.A. qışda Şimali Afrikanın, yayda Orta və Cənubi Avropanın (o cümlədən Azərbaycanın) havasına təsir edir.
Coğrafiya terminləri lüğətiatmosfer dövranı
Atmosferi əhatə edən hava axınları sistemi.
A.d. Yer səthində günəş radiasiyası və atmosfer təzyiqinin qeyri-bərabər paylanması və Yerin fırlanması nəticəsində yaranır. A.d.-nda coğrafi mövqeyi və xarakterindən asılı olaraq passatlar, antipassatlar və mussonlar iştirak edir. Siklon və antisiklonların hərəkəti ilə əlaqədar hava axınları da müəyyən edilmişdir.
Coğrafiya terminləri lüğətiatmosfer optikası
Atmosferdən işıq keçərkən baş verən optik hadisələri öyrənən atmosfer fizikasının bölməsi.
Buraya müxtəlifrəngli hadisələrdən (dan yeri, göyqurşağı, göyün rənginin dəyişməsi) başqa mühüm praktik əhəmiyyəti olan hadisələr də (görünən və görünməyən radiasiyanın atmosfer tərəfindən səpələnməsi və şüalandırılması, işığın polyarlaşması, obyektlərin görünməsi və s.) aiddir.
Coğrafiya terminləri lüğətiamfibollar
Süxur əmələ gətirən minerallar (dəmir, kalsium, maqnezium, nadir hallarda alüminium və qələvilərin hidrosilikatları) qrupu.
Sinqoniyası monoklinik, nadir halda rombikdir. Yaşıl, qara, göy, qonur, bəzən rəngsiz olur. Kristalları prizmatik, dənəli, iynəvarı və liflidir. A. maqmatik və metamorfik süxurlarda olur.
Həmçinin bax:
Coğrafiya terminləri lüğətiaktinometriya
yun. aktis – şüa + yun. metron – ölçü
Geofizikanın atmosferdə, hidrosferdə və Yer səthindəki şüalanmaları öyrənən bölməsi.
Dar mənada, A. meteorologiyada Yerin radiasiyasını ölçmə üsullarının məcmusudur. A.-nın əsas vəzifəsi Yer səthində və atmosferdə Günəş radiasiyasının, atmosferin radiasiya balansının ölçülməsi və tədqiqi, atmosfer, hidrosfer və Yer səthində şüa enerjisinin dəyişilməsini ölçən cihaz və üsulların işlənib hazırlanmasıdır.
Coğrafiya terminləri lüğəti