Coğrafiya terminləri lüğəti

Bax: küləklərin tipoloji təsnifatı.

Bax: əhali miqrasiyası.

Bax: materik Yer qabığı.

Həmçinin bax:

• asteroid
• meteor
• meteorit
• meteoroid

K. nəticəsində süxurlarda çatlar, mağaralar və b. müxtəlif boşluqlar əmələ gəlir. K. asan həll olan süxurlarda (gips, daşduz, əhəngdaşı və s.) daha aydın nəzərə çarpır.

2. Maqmanın kristallaşmanın ilk mərhələsində əmələ gəlmiş kristal püruzlarını və ya ətraf süxur qırıntılarını əritməsi, həll etməsi.

Oksidlər sinfinə aid mineral.

K. druz və aqreqatlar, ikiləşmələr əmələ gətirir. Müxtəlif rənglidir. Adətən rəngsiz, süd kimi ağ və ya boz olur.

Həmçinin bax:

• ametist
• avantürin
• dağ bülluru
• xalsedon
• morion
• pyezokvars

Tərkibində müxtəlif qatışıqlar olan triqonal sinqoniyalı mineral.

Skalenoedr, vərəqəli, prizma və romboedr formalı kristallar, sıx dənəli, torpaqvarı aqreqatlar, həmçinin druzlar, qabıqlar, stalaktitlər əmələ gətirir. Rəngsiz, ağ, sarı, çəhrayı, qəhvəyi, qonur, qara və s. olur. K. hidrotermal, biokimyəvi və metamorfik mənşəli olur.

Həmçinin bax:

• İslandiya şpatı

Əsasən kvars dənələrindən ibarət sıx metamorfik süxur.

Kvarslı qumdaşıların və bəzi maqmatik süxurların (məsələn, porfirlərin) metamorfizmləşməsi zamanı əmələ gəlir. Tərkibində kvarsdan əlavə başqa minerallar da iştirak edir. Tərkibindəki mineraldan asılı olaraq müxtəlif növləri var: mikalı K., xloritli K., qranatlı K., hornblendli K., çölşpatlı K. və s.

K.-ın ölçüsü bir neçə anqstremdən (10^-8 sm) bir neçə metrə çatır; məsələn, ABŞ-ın Olbani yatağında (Men ştatı) tapılmış nəhəng beril K.-ının uzunluğu 5 m, eni 1,5 m, çəkisi isə 16 tondur. Dünyada ən iri almaz K. “Kullinan”ın ilk çəkisi 3025,75 karat, yəni 605,15 qram olmuşdur.

Kristallar və kristallik maddələr haqqında elm.

K. kristalların simmetriyasını, quruluşunu, əmələ gəlməsini və xüsusiyyətlərini öyrənir.

Buxardan, məhluldan, maye ərintidən, amorf və ya strukturlu kristal maddələrdən elektroliz prosesində və kimyəvi reaksiya zamanı kristal əmələ gəlməsi.

K. təbiətdə mineralların yaranmasına səbəb olur.

Tərkibini, teksturunu və strukturunu saxlamış, denudasiya prosesləri ilə yerlərini dəyişməmiş maqmatik, çökmə və metamorfik süxurların ümumi adı.

Xloridlər sinfinə aid rombik sinqoniyalı mineral.

Daşduz və silvinlə qarışmış dənəli aqreqatlar əmələ gətirir. Rəngsiz, qırmızımtıl-çəhrayı, çirkli-qonur və s. olur.

Tərkibindən asılı olaraq 3 növə ayrılır: normal K., turş K. və əsasi K. Normal K.-dan suda ancaq ammonium, tallium və qələvi metalların K.-ı həll olur. Onların məhlulları qələvi reaksiyalıdır. Normal K. təbiətdə geniş yayılmış mineral qruplarından birini təşkil edir.

Həmçinin bax:

• ankerit
• azurit
• bismutit
• dolomit
• maqnezit
• rodoxrozit
• təbaşir

Sulfidlər sinfinə aid triqonal sinqoniyalı mineral.

Romboedr formalı kristallar, kristallik dənəli və ya tozvarı kütlələr əmələ gətirir. Rəngi qırmızı, bəzən göyümtül-boz çalarlı qırmızı olur. Almaz parıltılıdır. Hidrotermal yataqlarda kvars, kalsit, barit və s. minerallarla bir yerdə əmələ gəlir.