Coğrafiya terminləri lüğəti

Sulfatlar sinfinə aid monoklinik sinqoniyalı mineral; qlauber duzu.

Qısa, prizmaşəkilli, iynəvarı və s. kristallar, dənəli və tozvarı aqreqatlar, xırda kristallik qabıqlar əmələ gətirir.

Terrigen süxurlardan (gil, qumdaşı və konqlomeratlar), bəzən əhəngdaşı və mergellərdən ibarət qalın (bir neçə min m-dək) çökmə süxur kompleksi.

Geosinklinal sistemlərin qırışıq və dağəmələgəlmə mərhələlərində ön dağarası çökəkliklərdə əmələ gəlir.

Sulfidlər sinfinə aid heksaqonal sinqoniyalı mineral.

Pulcuqlu, vərəqəli və s. formalı aqreqatlar, nadir hallarda prizmatik kristallar əmələ gətirir. Rəngi qurğuşunu-boz olur. Metal parıltılıdır. Hidrotermal yataqlarda kvars damarlarında və peqmatitlərdə rast gəlir.

Monoklinik sinqoniyada kristallaşaraq pazvarı, izometrik kristallar, dənəli kütlələr və s. əmələ gətirən mineral.

Rəngi sarımtıl və sarımtıl-yaşıldan qəhvəyiyə, qonur-qırmızıyadək dəyişir. Adətən, radioaktivdir.

Bir tərəfə meylli olması ilə xarakterizə olunur. Adətən böyük yastı qalxım və ya çökəyin qanadını təşkil edir. Əsasən, platformalar üçün xarakterik olub, antekliz və sineklizin qanadında yerləşir.

Eyni miqdar kaliumlu-natriumlu çölşpatlarından (əsasən ortoklaz), piroksendən (labrador və andezin) və rəngli minerallardan (augit, amfibol, biotit) ibarət kristallik maqmatik süxur.

M. sıx iridənəli süxurdur. Tikinti daşı kimi işlədilir.

Sıx gilli kütlələr, nadir hallarda elektron mikroskopu altında görünən monoklinik kristallar əmələ gətirən gilli mineral.

Rəngi ağ, çəhrayıya və boz göyə çalarlı, həmçinin qonur, qırmızı, yaşılımtıl olur.

Həmçinin bax:

• saponit

Mineralın böyümə zamanı götürdüyü bərk, maye və qaz halında olan kənar kütlə.

Mineral kristalının daxilində yerləşir.

Yüksək kimyəvi aqressivli məhlulun təsiri ilə süxurda bir və ya bir neçə mineralın başqaları ilə əvəz olunması.

M.-də köhnə mineralların həll olması yeni mineralların yaranması ilə eyni vaxtda baş verdiyindən süxur bütün proses ərzində bərk halını və həcmini dəyişmir. M. nəticəsində metasomatitlər, metasomatik süxurlar (skarnlar, qreyzenlər, karbonatitlər, propilitlər və s.) əmələ gəlir.

Metasomatizm nəticəsində əmələ gəlmiş yataqlar.

Əmələ gəlmə temperaturuna görə yüksək, orta və alçaq temperaturlu yataqlara ayrılır. Yüksək temperaturlu yataqlara qara, əlvan və nadir metal filizlərinin skarn və qreyzen yataqları, orta temperaturluya polimetal filizlərin hidrotermal yataqları, alçaq temperaturluya isə uran və misin infiltrasion yataqları daxildir. M.Y., əsasən, karbonat (əhəngdaşı, dolomit) və silikat süxurlarda əmələ gəlir.