Coğrafiya terminləri lüğəti

prefektura

lat. preafectura – rəhbərlik edən

preferensiya

lat. praeferentia – üstün tutmaq

Dövlətin hər hansı təsərrüfat sahəsinə, yaxud subyektlərinə, məhsulların istehsalı və satışına əlverişli şərait yaratmaq üçün xüsusi güzəştli şərtlər müəyyənləşdirməsi.

P. vergi, aksiz güzəştləri, digər formalarda, məsələn, başqa bir ölkənin bütün, yaxud bəzi məhsullarının idxalı üçün gömrük rüsumunun aradan qaldırılması şəklində tətbiq edilə bilər.

preri

lat. pratum – çəmən

Şimali Amerikada böyük çöl, düzənlik ərazi.

profil

fr. profil < lat. filum – cizgi, xətt

1. Təsərrüfatı, ixtisaslaşmanı və ya peşəni xarakterizə edən əsas səciyyəvi xüsusiyyət.

profundal zona

lat. profundus – dərin + yun. zone – qurşaq

Su hövzəsinin günəş işığı düşməyən dərin qatı və dibi.

P.Z.-nın canlıları işıqsız həyat tərzinə uyğunlaşıblar.

prokat istehsalı

rus. prokatit – yuvarlatmaq

Poladdan, digər metaldan yayma yolu ilə müxtəlif məmulat və yarımfabrikatların (prokat) alınması, habelə onların keyfiyyətini artırmaq məqsədilə təkrar emal edilməsi.

P.İ., adətən, metallurgiya zavodlarında təşkil edilir və bir qayda olaraq istehsal dövrünün sonuncu mərhələsi olur.

proqnozlaşdırma

yun. prognosis – qabaqcadan görmək

Təbii, coğrafi, geoloji sistemlərin gələcək vəziyyəti, inkişaf perspektivləri haqqında elmi surətdə əsaslandırılmış proqnozların hazırlanması.

prolüvi

lat. proluo – axınla aparıram

Dağların yamaclarından müvəqqəti su axınları vasitəsilə gətirilən və dağın ətəyi boyunca toplanan çöküntü.

prolüvium

lat. proluo – axınla aparıram

Süxurların dağılma məhsulu olan və su axınları ilə gətirilib dağ yamaclarında toplanan kövrək çöküntülər.

P. terminini sellərin dağ ətəklərinə yığdıqları çöküntülərə ad vermək üçün 1914-cü ildə rus geoloqu Aleksey Pavlov təklif edib.

promil

lat. pro mille – hər minə

Hər hansı kəmiyyətin mində bir hissəsi.

P. faizin onda birinə bərabərdir və ‰ işarəsi ilə qeyd olunur. Bu işarənin üç ədəd sıfır rəqəmindən tərtib edilməsi P-in tərifi ilə əlaqədardır. Bəzi kəmiyyətlər ənənəvi olaraq P. ilə ölçülür; məsələn, dəniz suyunun şorluğu ‰ ilə göstərilir. Suyun şorluğunun 35 P. olması onun kütləsinin 0,035 hissəsinin duzlardan ibarət olduğu deməkdir (hər litrə 35 qram). Dəmir yollarının meyilliliyi kiçik olduğundan onu da P. ilə hesablayırlar.

Proterozoy

yun. proteros – ən erkən + yun. zoe – həyat

protestantlıq

lat. protestatio – etiraz

Müəyyən coğrafi ərazidə – ABŞ, Kanada və Yeni Zelandiyada, habelə Avropanın şimal, qərb və mərkəzi hissələrində yayılmış dini cərəyan, xristianlığın üç əsas cərəyanından biri.

P. XVI əsrin birinci yarısında Reformasiya dövründə Avropada meydana gəlib, Roma katolik kilsəsinin orta əsrlərdən qalma ideallarına və institutlarına etiraz forması kimi ortaya çıxıb. Reformasiya tərəfdarları müxtəlif doqmalar və mərasimlər yaratmış katolik kilsəsini xristianlığın ilkin prinsiplərindən uzaqlaşmaqda ittiham edərək ondan ayrılıblar. P. üçün mürəkkəb kilsə iyerarxiyasından imtina, dini mərasimlərin sadəliyi, ayinlərin azlığı, çoxsaylı müqəddəslərin, ikonaların olmaması xarakterikdir. P. bir sıra müstəqil sektaları və kilsələri (metodistlər, baptistlər, adventistlər, lüteranlıq, kalvinizm, anqlikan kilsəsi və s.) özündə birləşdirir.

psevdo...

yun. pseudos – yalan

Coğrafi və geoloji terminlərin əvvəlində işlədilərək “yalançı”, bəzən “saxta” mənalarında işlənən mürəkkəb sözlərin tərkib hissəsi; məs.: psevdovulkanizm – palçıq və su püskürmələri, psevdolandşaft – saxta, tamamilə süni landşaft.

psixrometr

yun. psychros – soyuq + yun. metreo – ölçürəm

Havanın rütubətini ölçmək üçün cihaz.

puşşa

slav. “boş” mənası verən “pustoy” sözündən əmələ gəlib, əvvəllər səhralara, sonra keçilməz meşələrə aid edilib