Biologiya terminlərinin izahlı lüğəti

hipoalgeziya

Ağrı hissiyyatının azalması.

hipoderma

hipo... + yun. derma – dəri

Dərinin epidermis qatının altında  yerləşən xüsusi dəri qatı.

H. onurğasız heyvanlarda, adətən silindrik epitelinin nazik qatıdır. H. hüceyrələrinin sekretor fəaliyyəti nəticəsində əmələ gəlir. Müxtəlif dəri vəziləri, hiss və toxuma tükcükləri H.-da yerləşir. Bitkilərdə gövdə, yarpaq, toxum və meyvələrin epidermisi altında yerləşən bir və ya bir neçə hüceyrə qatıdır.

hipofiz

lat. “hypophysis” – çıxıntı

Beynin aşağı artımı.

Baş beynin əsasında “türk yəhəri” çuxurunda yerləşir. H.-in hormonları böyümə, maddələr mübadiləsi, çoxalma proseslərinə təsir edir.

hipotalamo-hipofizar sistem

Onurğalılarda hipotalamus və hipofiz arasında neyroendokrin kompleksi.

hipotalamus

Ara beyin şöbəsi.

Orqanizmin vegetativ (avtonom) və çoxalma funksiyalarının ali mərkəzi.

hipotoniya

Arterial qan təzyiqinin aşağı düşməsinə səbəb olan xəstəlik.

homeostaz

Orqanizmin daxili mühitinin (qan, limfa və hüceyrəarası maye mühitin) nisbi sabitliyinin tənzimi.

hop-hoplar

lat. upupidae

Göycəqarğakimilər dəstəsinin fəsiləsi.

Bədəninin uzunluğu 25-30 sm-ə, qanadının uzunluğu isə 13,6-15,2 sm-ə çatır.

hormon

lat. “hormao” – hərəkətə gətirirəm, oyadıram

Daxili sekresiya vəzləri tərəfindən ifraz olunan bioloji fəal maddə.

H.-lar bilavasitə qan və limfaya keçən bioloji aktiv maddələr olub orqan və toxumaların fəaliyyətinə məqsədyönlü təsir edir.

humoral

lat. “humor” – maye

İnsan və heyvan orqanizmində orqan və orqanlar sisteminin işinin orqanizmdə yaranan bioloji aktiv maddələr vasitəsilə tənzimlənməsi.

H. yolla təsir edən bioloji fəal maddələr özlərinin fizioloji təsirini qan, limfa və toxuma mayesi vasitəsilə həyata keçirir.

humus

Orqanizmlərin qalıqlarının və məhsullarının torpağa qarışıb əmələ gətirdiyi üzvi maddələrdən ibarət çürüntü.

hulu

lat. persica

İkiləpəlilər sinfinin gülçiçəklilər fəsiləsindən bitki cinsi.

Hündürlüyü 8 m-ə çatan ağaclardır. Vətəni Cənub-Şərqi Asiya və Çindir. 5 növü məlumdur: adi şaftalı, qansun şaftalısı, davud şaftalısı, potanin şaftalısı və qəribə şaftalı Azərbaycanda H.-nun bir sıra növ və sortları (“Qazağı”, “Qacari”, “Fədai”, “Gərdi”, “Nektarin” və s.) becərilir.

hüceyrə biofizikası

Hüceyrənin fiziki-kimyəvi xassələrini və hüceyrə membranlarının keçiriciliyini öyrənən biologiya sahəsi.

hüceyrə

Canlı materiyanın əsas quruluş və funksiyasını özündə saxlayan elementar sistem və ya quruluş vahidi.

H. çoxhüceyrəli orqanizmlərin ən kiçik quruluş, funksiya və genetik vahididir.

hüceyrə nəzəriyyəsi

İlk dəfə alman alimləri Mattias Şleyden (1938) və Teodr Şvann (1839) tərəfindən irəli sürülüb.

H.N.-nə görə bütün bitki və heyvan orqanizmləri hüceyrələrdən ibarətdir. Müasir H.N.-nə görə hüceyrələrdən ibarət olan çoxhüceyrəli orqanizmlərin tamlığı, vahidliyi , hüceyrələrin bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqəsi sayəsində yaranır.