Coğrafiya terminləri lüğəti

Tropik və subtropik qurşaqlarda daimi fəaliyyət göstərən yüksək təzyiq sahəsi.

Sakit okeanın şimal hissəsini, subtropik və tropik enlikləri əhatə edir. H.A.-nun mərkəzi Havay adalarından şimalda yerləşir; burada yanvarda təzyiq 764 mm, iyulda isə 768 mm olur.

Günəşin mərkəzdə dayanması, Yer də daxil olmaqla bütün planetlərin isə onun ətrafında dövr etməsi haqqında nəzəriyyə.

Bu  nəzəriyyə Polşa astronomu Nikolay Kopernikin 1543-cü ildə nəşr edilmiş “Göy sferlərinin fırlanması haqqında” əsərində irəli sürülüb, Yerin dünyanın mərkəzi olması haqqında köhnə təsəvvürləri dəyişib və bir sıra elmlər kimi coğrafiya elminin də sonrakı inkişafına böyük təsir göstərib.

See also:

• geosentrik sistem

Su hövzələrinin dibində kimyəvi və biokimyəvi reaksiyalar, yaxud suyun temperaturunun dəyişməsi nəticəsində çökmə üsulu ilə formalaşan süxurlar, minerallar, faydalı qazıntılar.

See also:

• anhidrit
• cespilit
• dolomit
• əhəngdaşı
• halit
• gips
• karnallit
• yəşəm

Paleozoy erasının ikinci yarısında, əsasən, Karbon və Perm dövrlərində baş vermiş dağəmələgəlmə mərhələsi.

Ural, Altay dağları, Tyan-Şanın şimal hissəsi, Mərkəzi Avropa zonasında Çexiya və Bohemiya massivləri, Sudet, Vogez, Arden və Reyn-Şist dağları, Cənubi Afrikada Kap dağları və Avstraliya alpları H.Q.-na aiddir.

See also:

• Arxey qırışıqlığı
• Kaledon qırışıqlığı
• Alp qırışıqlığı
• Baykal qırışıqlığı
• Kimmeri qırışıqlığı

Bax: Katarxey.

Yerli əhali bu səhraları belə adlandırır. H.-lərdə su və bitki örtüyü olmur.

Kiçik göllərdə və bataqlıqlarda baş verən suksessiya prosesi.

Bu prosesə suyun səviyyəsinin aşağı düşməsi və dib qruntunun aerasiyasının güclənməsinə səbəb olan istənilən hadisə təkan verə bilər. H.S.-nın ilk mərhələsində su hövzəsinin səthi kənarlardan başlayaraq su bitkiləri ilə (cil, mamır) örtülür. Hövzə çöküntülərlə dolduqca torpaq təbəqəsi yaranır və inkişaf edir, kollar, ağaclar bitir. Prosesin sonunda gölün (bataqlığın) yerində quru sahə formalaşır.

Su axınlarının mexaniki enerjisindən elektrik enerjisi istehsal etməklə məşğul olan energetika sahəsi.

XXI əsrin əvvəlində bütün dünyada istehsal olunan enerjinin təxminən 1/5-i H.-nın payına düşürdü.

Qurunun ifrat rütubətlənmiş ərazilərində, bataqlıqlarda, qrunt sularının səthə yaxın olan ərazilərində inkişaf edən bitkilər; məs.: qamış, mamır və s.

Hidrosferdə baş verən proses və hadisələri öyrənən elm sahəsi.

H. – eyni zamanda həm hidrologiya, həm də geofizika elmlərinin tərkib hissəsidir.

Yeraltı sular haqqında elm, geologiyanın bir sahəsi.

H. yeraltı suların əmələgəlmə səbəblərini, yatım şəraitini, hərəkət qanunlarını, rejimini, ehtiyatlarını, fiziki və kimyəvi xassələrini, atmosfer və yerüstü sularla qarşılıqlı əlaqəsini öyrənir.