All dictionaries

İKRAMƏDDİN ərəb.

İkram ad-din İslam dini ilə əlaqədar kişi adlarındandır.

İkraməddin kişi adı dinin hörməti, dinin ehtiramı mənasındadır.

İQAMƏT ərəb.

iqamat sözündən olub, dilimizdə sakin olma, oturma, bir yerdə yaşamaq üçün qalma, qərar tutma, eləcə də dəbdəbəli yaşayış yeri anlamlarındadır.

İqamət Azərbaycan antroponimikasında müştərək şəxs adları sırasındadır.

İQBAL ərəb.

iqbal sözündəndir.

İqbal kişi adı bəxt, tale, bəxti gətirmə, taleyi uğurlu olma, işi düz gətirmə, xoşbəxtlik mənalarındadır.

İQDAM ərəb.

iqdam sözündən olub, dilimizdə bir işə əzmlə, səbatla təşəbbüs göstərmək, irəliləyiş, təşəbbüs, başlama mənalarını ifadə edir.

İqdam məişətimizdə unudulmaqda olan kişi adları sırasındadır.

İQLİM yunan.

klima sözünün ərəbcələşdirilmiş biçimidir. Dilimizə ərəb dili vasitəsilə keçmiş iqlim sözü diyar, ölkə, məmləkət, həmçinin bir ölkənin, bir yerin meteoroloji şəraitinin (havası, suyu və s.) xüsusiyyətləri, ab-havası, ab-hava, xoş xasiyyət anlamlarını ifadə edir.

İQRAR ərəb.

iqrar sözündən olub, dilimizdə ifadə etmə, dil ilə söyləmə, şüur, dil ilə təsdiq etmə, etiraf, qərarlaşdırma, yerbəyer etmə, sözündə möhkəmlik, əhdində vəfalı olma, səbat, sədaqət, vəfa, həmçinin təsdiq, etiraf, qəbul, qərar, qənaət, hökm anlamlarını ifadə edir.

Qeyd etmək lazımdır ki, bu gün iqrar ümumişlək sözlərdən olmasa da, poeziyada tez-tez rast gəlinən ifadələrdəndir. Məcazi mənada əhdində vəfalı, sədaqətli, sözünə əməl edən, sözündən, vədindən dönməyəndir. İqrar kişi adı sözün məcazi mənası ilə əlaqədardır. Adın daşıyıcılarından Azərbaycanın qədim tarixi üzrə yeni elmi məktəbin yaradıcılarından biri, tarix elmləri doktoru, professor, Azərbaycan EA-nın akademiki, Əməkdar Elm Xadimi İqrar Əliyev (1924-2004) ilk dəfə qədim Şumer, Assur, Babil, İran, o cümlədən digər Qədim Şərq mənbələrini elmi dövrləşdirməyə cəlb etmişdir. Azərbaycan Elmlər Akademiyasında qədim dövr tarixi üzrə ilk elmlər doktoru olan İ.Əliyev 150-dən çox nəşr olunmuş əsərin, о cümlədən, 10 monoqrafiyanın müəllifidir. İqrar kişi adı bu gün məişətimizdə nadir adlardan hesab edilir.

İLAHİ ərəb.

ilahi sözündən olub, dilimizə İslam dini ilə əlaqədar daxil olmuş kəlmələrdəndir. İlahi sözü dilimizdə Allaha məxsus, Allaha aid, Allah tərəfindən, eləcə də qeyri-maddi, qeyri-cismani, ruhani, mənəvi (Tanrı, Yaradan, Allah mənasında) mənalarını ifadə edir.

İlahi dilimizdə Allaha müraciət forması kimi daha çox istifadə olunur. Məftun olunan, tayı-bərabəri olmayan, xariqüladə kimi məcazi mənaları da mövcuddur. İlahi kişi adı məişəti- mizdə nadir şəxs adları sırasındadır.

İLDIRIM azərb.

ildırım şimşək, havada yığılmış atmosfer elektrikinin çox vaxt əyri-üyrü zolaq şəklində ani parıltısıdır. Bədii ədəbiyyatda iti, sürətli, cəld kimi məcazi mənalarda işlənir.

İldırım kişi adı Azərbaycan antroponimikasında ləqəblərdən yaranmış şəxs adları sırasındadır, Osmanlı sultanı Bəyazidin ləqəbindəndir. Tarixdən məlumdur ki, Əmir Teymurun böyük mücahid adlandırdığı Osmanlı sultanı, I Muradın oğlu İldırım (Yıldırım) Bəyazid (1360-1403) 1381-ci ildə dövlət idarəsində təcrübə toplasın deyə Kütahyaya qubernator təyin edilmişdi. Sonradan, 1389-cu ildə Birinci Kosova döyüşünə qatılaraq böyük qəhrəmanlıq göstərmişdi. Döyüşlərin birində atası Sultan Muradın bir serbli tərəfindən qətlə yetirilməsindən sonra İldırım Bəyazid Osmanlı taxtına keçmişdir. Bir çox döyüşləri qələbə ilə başa vuran cəsur sultan İldırım Bəyazid iki böyük türk xaqanının qarşı-qarşıya gəldiyi döyüşdə məğlub olaraq əsir düşmüş, əsirlikdə olarkən kədərdən və nəfəs çatışmazlığından dünyasını dəyişmişdir. İldırım kişi adı bu gün də məişətimizdə geniş yayılmış şəxs adlarındandır.

İLHAM ərəb.

ilham sözündən olub, dilimizdə ruhlanma, ruh coşqunluğu, təb, yüksək həvəs, yaradıcı fikrin yüksəlişi, şövqlənmək mənalarını ifadə edir.

Ərəb dilində “ləhm” sözünün kökündən törəmiş içmək, birdən udmaq anlamlarını ifadə edən, uddurmaq mənasında ilham sözü vardır. Lakin bu gün də övladına İlham adı qoyan valideynlər sözün yüksək həvəs, təb, ruh coşqunluğu mənasını əsas götürürlər. XX əsrdə olduğu kimi, bu gün də İlham məişətimizdə çox geniş yayılmış kişi adlarındandır. İki əsrə yaxın dəbdən düşməyən adlardan olsa da, İlham adından soyad formalaşmamışdır.

İLHAMİ ərəb.

İLHÜSEYN türk.

mürəkkəb adların tərkibində işlənən il sözü və ərəb. Hüseyn adının birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

İLK azərb.

ilk sözünün iki mənası vardır: 1. Birinci, əvvəlinci, ən əvvəl, ən qabaq (son sözünün antonimi); 2. Başlıca, əsas, ən vacib, ən mühüm olan.

İlk sözü birinci mənada, türk xalqlarının antroponimik vahidlər sistemində mürəkkəb şəxs adlarının komponenti kimi çıxış edir. Bu gün artıq əminliklə demək olar ki, dilimizdə ərəb-fars mənşəli adların nəfinə çoxalan türk mənşəli adların əvvəlində işlənən ilk sözü birinci, yəni ən əvvəl mənasındadır.

İLKAĞA azərb.

mürəkkəb adların tərkibində işlənən ilk sözü və arxaikləşmiş ağa titulunun birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

İLKAY azərb.

mürəkkəb adların tərkibində işlənən ilk və ay sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

İLKƏR azərb.

mürəkkəb adların tərkibində işlənən ilk və ar sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.