Biologiya terminlərinin izahlı lüğəti

venalar

lat. “vena” – qan damarı

Qanı bədənin orqanlarından və əzələlərdən ürəyə gətirən qan damarları.

venaların varikoz genişlənməsi

Damar xəstəliyi.

Vena qan damarlarının genişlənməsi, düyünlənməsi və s. şəkildə dəyişməsi ilə müşayiət olunur.

venerologiya

lat. “venus” – zöhrə; “logos” – elm

Zöhrəvi xəstəlikləri öyrənən elm.

veysmanizm

Biologiyada darvinizmə zidd olan cərəyan.

Alman alimi Avqust Veysmanın (1834-1914) adı ilə bağlıdır. V. XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəlində genetikanın sürətli inkişafı nəticəsində meydana çıxmışdır.

vəhşi at

Prjevalski atları.

Prjevalski atları əhliləşdirilməyib. Bu atlar ərəb və digər şərq atlarının əcdadı hesab edilir. Rus polkovniki Prjevalski bu atların ilxısını Tyan-şan dağlarında aşkar etmişdir.

vəhşi ev dovşanı

Adi dovşana oxşayan kiçik dovşan növü.

Bədəninin uzunluğu 31-45 sm, çəkisi 1,3-2,2 kq-dır. Vətəni cənubi-qərbi Avropadır.

vəhşidiş kərtənkələ

200-300 milyon il bundan qabaq yaşamış kərtənkələ formaları.

Ayaqları gövdələrinin altında yerləşir. Dişləri çox iti və kəsicidir.

vəba

İnsanda kəskin yoluxucu bağırsaq xəstəliyi.

vələmirquşular

lat. emberiza

Sərçəkimilər dəstəsinin eyniadlı fəsiləsindən quş cinsi.

Bədəninin uzunluğu 20 sm-ə çatan quş növlərini birləşdirir. Dünyada 39, Azərbaycanda isə 7 növü (tarla V., adi V., dağ V. və s.) yaşayır.

vələs

lat. carpinus

Tozağacıkimilər fəsiləsindən payızda yarpağı tökülən kol və ya ağac cinsi.

Hündürlüyü 20-30 sm-ə çatır. Dünyada 50, Azərbaycanda isə 4 növü (Şərq V. və ya dəmirqaya, Qafqaz V., Şuşa V. və sivrimeyvəli V.) yayılmışdır.

vəlgə

lat. cotinus

İkiləpəlilər sinfinin püstəkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.

V.-lər kol və ya ağac bitkisidir. Sumaqkimilər ailəsinə daxildir. Avrasiyanın mülayim iqlimi olan zonalarında, eləcə də Şimali Amerikanın şərqində yayılmışdır. V.-ni dekorativ bitki kimi, eləcə də sarı rəng almaqdan ötrü xammal kimi istifadə etmək üçün becərirlər.

vən

lat. fraxinus

İkiləpəlilər sinfinin zeytunkimilər fəsiləsinə aid olan bitki cinsi.

Hündürlüyü 25-35 m-ə, diametri isə 1 m-ə qədər olur. Çiçəkləri tünd-qonur rəngdədir. V.-lər aprel-may aylarında çiçəkləyir. Azərbaycanda geniş yayılan növləri mancur göyrüşü və ağ göyrüşdür. V.-lər lamid yarımsinfinin dalamazçiçəklilər sırasında birləşir. Cinsin nümayəndələrində yarpaqlar lələkvaridir, qışda yarpaqlarını tökürlər. Oduncağı ağır və möhkəmdir.

vərəm

lat. “tuberculum” – qabarcıq

Tənəffüs yollarının infeksion xəstəliyi.

İlk dəfə 1882-ci ildə alman alimi Robert Kox tərəfindən təsvir edilmişdir. V. yoluxucu olub damcı və tozcuqlar şəklində yayılır. Profilaktikası zamanı uşaqlarda və yeniyetmələrdə Mantu sınağı aparılır. V. müalicə olunan xəstəlikdir, amma müalicəsi uzun çəkir.

vərəmum

Qonur-sarı rəngli xoş ətirli arı yapışqanı.

V.-nu arılar bitkilərin tumurcuqlarından toplayır. V. qətrana bənzəyir və müalicəvi əhəmiyyətə malikdir.

vətər

Skelet əzələlərini sümüklərə bağlayan sıx birləşdirirci toxumadan ibarət törəmə.