Biologiya terminlərinin izahlı lüğəti

əzgən

lat. kochia

Tərəçiçəklilər fəsiləsindən birillik ot və ya yarımkol bitkisi.

Dünyada 90, Azərbaycanda 3 növü yayılmışdır.

əzgil

lat. mespilus

Gülçiçəklilər fəsiləsindən yarpağı qışda tökülən kol və ya ağac cinsi.

Hündürlüyü 4-5 m-ə qədər olur. Dünyanın müxtəlif yerlərində 2 təbii növü yayılmışdır: Adi Ə. və Yapon Ə.-i.

əzgiləbənzər vəz

Daxili sekresiya vəzisi. 

Bioloji funksiyaları: cinsiyyət orqanlarının endokrin funksiyasına tormozlayıcı təsir göstərir, sutkalıq yuxunun dərinliyi və müddətini artırır, insanın sutkalıq bioritminin yaranmasında iştirak edir; insanda həftəlik, aylıq, mövsümi və illik bioloji ritmlərin tənzimləyir, mərkəzi sinir sisteminin, o cümlədən, simpatik sinir sisteminin funksiyalarına təsir göstərir.

əzvay

Asfodelinakimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Adətən qələmlə (sürətli), bəzənsə toxumla çoxaldılan və qırmızı-sarı rəngdə gözəl çiçəklərə malik növlərə malikdir. Ə. cinsinə aid olan tikanlı Ə., sukotrin Ə.-ı, ala-bəzək Ə., əsl Ə. növlərdən Azərbaycanda geniş istifadə edilir. Ə. şirəsi bozarmış, qurumuş, tökülən saçlar üçün olduqca faydalıdır. Həmçinin Ə. şirəsinin bal ilə qatqısından ciyər və mədə-bağırsaq xəstəliklərinin müalicəsində istifadə edilir.

əzvayçiçəklilər

lat. asphodeloideae

Süsənkimilər fəsiləsindən birləpəli bitkilər yarımfəsiləsi.

Nümayəndələri ot və ya ağac bitkiləridir. Ən tipik cinsi aloye (əzvay) hesab olunur.

faqasitlər

yun. “phagos” – piylənən; “cytos” – hüceyrə

Bakteriyaları və yad cisimləri udub həzm edə bilən hüceyrə.

faqoterapiya

yun. “phagos” – piylənən; “therapeia” – qayğı, müalicə

Bakteriya mənşəli yoluxucu xəstəliklərin xüsusi bakteriofaqlarla müalicəsi.

famen mərtəbəsi

Paleozoy erasının devon dövrünün üst şöbəsinin üst mərtəbəsi.

İlk dəfə 1855-ci ildə Belçika geoloqu Andre Dümon tərəfindən həmin ölkənin Famen adlı ərazisində ayrılmışdır.

famen əsri

fanerofitlər

yun. “phaneros” – görünən; “phyton” – bitki

Tumurcuqladığı yer torpaq səthindən hündürdə yerləşən bitkilər.

F.-ə ağac, kol və oduncaqlaşmış gövdəyə malik olan lianlar daxildir. F. 3 qrupa ayrılır: mikroF. – hündürlüyü 2-8 metr, mezoF. – hündürlüyü 8-30 metr, meqaF. – hündürlüyü 30 metrdən artıq olan bitkilər.

fanerozoy

yun. “planers“– açıq, aşkar; “zoe” – həyat, həyat tərzi

Paleozoy, mezozoy və kaynozoy eralarını (cəmi 750 mln il) əhatə edən geoloji zaman kəsiyi.

Termini 1930-cu ildə amerikalı alim Ceyms Çedvik elmə daxil etmişdir.

faringit

yun. “pharyngos” – əsək, udlaq

Udlağın selikli qişasının xəstəliyi.

farmakoqnoziya

yun. “pharmakon” – dərman; “gnosis” – öyrənmə, dərk etmə

Bitki və heyvan mənşəli dərman maddələrini əhatəli öyrənən elm.

farmakologiya

yun. “pharmakon” – dərman; “logos” – elm, təlim

Dərmanların orqanizmə təsirindən bəhs edən elm.

farmakopeya

yun. “pharmakon” – dərman; “poieo” – işi hazırlamaq

Yazmaq üçün riayət edilməli təcrübi təlimat.