Coğrafiya terminləri lüğəti

Yerləşdirici süxur təbəqələrilə uyğun yatan intruziv süxurlardan (xüsusilə əsasi və ultraəsasi maqmatik süxurlardan) ibarət layvarı kütlə; lay intruzivi.

S.-in eni bəzən 10 km-lərlə olur.

Rombik sinqoniyada kristallaşaraq iynəvarı kristallar, sıx şüavi kütlələr və ya narınlifli aqreqatlar və s. əmələ gətirən mineral; alümosilikat.

Rəngi boz, açıq-qonur, açıq-yaşıl olur. Termal və regional metamorfizmləşmiş gilli süxurlarda rast gəlir.

Kubik sinqoniyada kristallaşaraq, adətən, sıx dənəli aqreqatlar əmələ gətirən mineral.

Şüşə parıltılıdır. Suda asan həll olur.

Halit (25-85%) və silvindən (10-60%) ibarət kristallik dənəli süxur.

Az miqdarda anhidrit, karbonat və gilli materialla qatışmış olur.

Kristalların təsnifat vahidi; kristalların elementar özək simmetriyasının əlamətlərinə görə ayrılması.

Həmçinin bax:

• heksaqonal sinqoniya
• kubik sinqoniya
• monoklinik sinqoniya
• rombik sinqoniya
• tetraqonal sinqoniya
• triklinik sinqoniya
• triqonal sinqoniya

Silikatlar sinfinə aid minerallar qrupu.

Triqonal sinqoniyada kristallaşan sütunvarı kristallar və ya sıx dənəli aqreqatlar əmələ gətirir. Rəngi ağ, sarı, göy, çəhrayı olur. Kalsiumla zəngin metamorfizmləşmiş süxurlarda, skarnlarda, hidrotermal dəyişmiş əsasi maqmatik süxurlarda geniş yayılmış minerallardır.

Metalların və müxtəlif kristalların bərkliyini ölçmək üçün cihaz.

Lamprofir qrupuna aid melanokrat damar süxur.

Hornblenddən və plagioklazdan (andezin) ibarətdir. Tərkibində apatit, dəmirli minerallar və zirkon da iştirak edir. S. xırdadənəli və bircinslidir. Bəzən ayrı-ayrı iri kristallarına da rast gəlinir. Az dərinlikli intruziv qranit massivlərinin kristallaşmasının son mərhələsində əmələ gəlir.

Diabaz qrupuna aid paleotip bazalt süxuru.

Sualtı püskürmələr nəticəsində əmələ gəlir. S. mikrolit, nadir halda diabaz quruluşlu olur.

Okean Yer qabığından təşkil olunmuş aralıq okean silsilələrinin riftli sahələrində bərk litosfer tavalarının hipotetik aralanması prosesi.

S.-in sürəti ildə bir neçə sm olur.

Kubik və tetraqonal sinqoniyalarda kristallaşaraq sıx dənəli kütlələr, psevdotetraedr və daha mürəkkəb formalı cilalı dənələr əmələ gətirən mineral.

Rəngi zeytunu-boz olur. Metal parıltılıdır. Hidrotermal yataqlarda, nadir hallarda peqmatit və qreyzenlərdə rast gəlir.

Silikatlar sinfindən monoklinik sinqoniyalı mineral.

Qısa prizmatik kristallar, xaçvarı ikiləşmələr əmələ gətirir. Rəngi tünd-qırmızı, qonur, qonuru-qara və s. olur. Şüşə parıltılıdır.

Rombik sinqoniyada kristallaşaraq, adətən, dənəli, çəlləkşəkilli aqreqatlar, nadir hallarda iynəvarı kristallar əmələ gətirən mineral.

Rəngi ağ və ya açıq-sarı olur. Ən çox əhəngli-gilli çökmə süxurlarda kiçik damarlar şəklində rast gəlir.

Qrunt suları Yer səthinə çox yaxın, torpağı daimi izafi rütubətdə olan, lakin bataqlığa çevrilməyən sahə.

Bax: titanit.