Coğrafiya terminləri lüğəti

Bax: çölşpatları.

Silikatlar sinfinə aid triqonal sinqoniyalı mineral.

Prizmatik, nadir hallarda romboedr formalı kristallar, şüalı, dənəli və s. aqreqatlar əmələ gətirir. Rəngsiz, sarımtıl, çəhrayımtıl, boz, ağ olur. Şüşə parıltılıdır. Peqmatitlərdə və hidrotermal yataqlarda tapılır. Şəffaf növləri qiymətli daşdır.

Monoklinal fonda çox dik yatmış süxur laylarından ibarət tektonik struktur; horizontal yatmış süxurların dirsək şəkilli əyilməsi.

Adətən, F.-ya birqanadlı qarışıq kimi də baxılır. Qanadın qalxmış və enmiş hissələrində laylar eyni, yaxud təqribən eyni (çox vaxt üfüqi) yatıma malik olur. Onları birləşdirən orta hissədə isə laylar adətən dik yatır. Qanadın qalxmış və enmiş hissələri arasındakı şaquli məsafə F.-nın amplitudası adlanır. Ən iri F. platformaların kənarlarında və sineklizlərin yamacında rast gəlir.

Qırıntı mənşəli dəniz çökmə süxurlarının qalın qatı.

Aşağı hissəsi kobud dənəli, yuxarı hissəsi isə narındənəli süxurlardan ibarət ritmik təkrarlanan laylardan təşkil olunur. Geosinklinal və dağətəyi çökəkliklərdə dar silsilələrin dağılması hesabına əmələ gəlir.

Vaxtaşırı dağlardan dərələrə doğru əsən, temperaturu yüksək və nisbi rütubəti alçaq olan güclü külək.

F., adətən, bir, bəzən də 5 günədək davam edir. Bir çox dağlıq rayonlarda, o cümlədən ölkəmizdə müşahidə olunur.

Tərkibinin 50%-indən çoxu apatit qrupunun amorf və ya mikrokristallik minerallarından ibarət çökmə süxurlar.

Təmiz F.-in rəngi ağ olur. Təbiətdə isə, adətən, qara və boz, nadir hallarda qatışıqlardan asılı olaraq yaşıl, qırmızı, sarı, açıq-boz rənglərdə tapılır. F., adətən, çökmə süxurlar arasında konkresiya formasında, lay (bəzən çox qalın) və dənəli kütlələr şəklində rast gəlir.

See also:

• vivianit