Coğrafiya terminləri lüğəti

Monoklinik sinqoniyada kristallaşaraq prizma, altışüalı ulduz (“safflorit ulduzu”) və s. formalı ikiləşmələr, dənəli və s. aqreqatlar əmələ gətirən mineral.

Rəngi qalayı-ağdan qurğuşunu-bozadək dəyişir. Metal parıltılıdır.

Bax: harsburgit.

Montmorillonit qrupundan mineral; sabun daşı.

Monoklinik sinqoniyada kristallaşır. Giləbənzər dənəli və ya sıx kristallik kütlələr əmələ gətirir. Rəngi ağ, sarımtıl, qırmızımtıl olur. Ultraəsasi süxurların tünd rəngli minerallarının aşınmasından əmələ gəlir.

Kimyəvi aşınma nəticəsində ilk möhkəmliyini itirmiş, lakin özünün struktur əlamətlərini saxlamış maqmatik süxurlar.

Belə süxurlar çürük daş da adlanır.

Bərk yanar faydalı qazıntı.

İbtidai heyvan və bitki qalıqlarının göl və ya laqun fasiyaları şəraitində dəyişməsindən əmələ gəlir. Rəngi boz, qonuru-boz və qara olur.

Boratlar sinfinə aid triklinik sinqoniyalı mineral.

Psevdoheksaqonal formalı nazik rəngsiz pulcuqlu lövhələr əmələ gətirir. Rəngi ağ, boz və ya yaşılımtıl olur. Sədəf parıltılıdır.

Üç mərhələdən ibarətdir: aşınma və yuyulma zamanı maddələrin toplanması, maddələrin su, buz, külək və ya qravitasiya təsirilə aparılması, maddələrin su hövzələrinin dibində və quruda çökməsi. Bundan sonra S. diagenezlə (çöküntünün süxura çevrilməsi) əvəz edilir.

Süxur boşluqlarının tərkibcə həmin süxurlardan fərqlənən kristallik və ya kolloidal mineral maddələrlə dolması nəticəsində əmələ gələn dəyirmi və ya izometrik mineral aqreqatları.

Konkresiyalardan fərqli olaraq S.-da mineral maddələr kənarlardan (boşluğun divarlarından) mərkəzə doğru ardıcıl konsentrik təbəqələrlə çökür. Boşluqlar tam və ya qismən dolmuş olur. Kiçik (diametri 10 mm-dək) və böyük ölçülü olur. S.-ın əmələ gəlməsi, adətən, hipergen və hidrotermal proseslərlə əlaqədardır.

Silikatlar sinfinə aid gil mineralı.

Xassələrinə görə palıqorskitin analoqudur. S. sıx və çox yüngül aqreqatlar (“dəniz köpüyü”) və s. halda tapılır. Arid və yarımarid iqlim şəraitində torpaqda, dəniz və şor su hövzələrində gilli-karbonatlı çökmə süxurlar arasında, həmçinin serpentinitlərin aşınmasından əmələ gəlir.

Mineral; muskovitin, nadir hallarda paraqonitin bir növü.

Sıx, narın pulcuqlu kütlələr əmələ gətirir. Rəngsiz və ya yaşılımtıl olur. İpək parıltılıdır.

Sıx lifli aqreqatlar əmələ gətirən mineral qrupu.

Rəngi ağ, sarımtıl, yaşıl, tünd qonuru-yaşıl olur.

Ulturaəsasi süxurların (lunit, peridotit, qismən piroksenit) termal məhlulların təsiri ilə dəyişməsi prosesi.

S.-də susuz maqnezium silikatları serpentin qrupu mineralları ilə əvəz olunur və nəticədə serpentinlər əmələ gəlir. S. hidrotermal prosesdir və 200-400˚C-də baş verir.

Rombik sinqoniyada kristallaşaraq sütunvarı, dipiramida formalı kristallar, ulduzşəkilli ikiləşmələr, üçləşmələr əmələ gətirən mineral.

Adətən, dənəli və ya axın formalı aqreqatlar halında rast gəlir. Rəngi ağ, sarımtıl, qonura çalarlı boz olur.

Faydalı qazıntıların ilkin yataqlarının və ya köklü süxurların dağılması nəticəsində içərisində alınması iqtisadi cəhətdən əlverişli miqdarda mineral möhtəviləri olan süxur və ya mineral qırıntılarının Yer səthində toplanması.

S.-i, adətən, daşınma və aşınma proseslərinə davamlı minerallar (qızıl, platin, almaz, zirkon, sapfir, monazit və s.) əmələ gətirir. S. mənşəyinə görə allüvial, elüvial, delüvial və s., faydalı qazıntının növünə görə almazlı, qızıllı, platinli və s., əmələ gəlmə vaxtına görə qədim, Antropogen və müasir yaşlı olur. S. yerləşməsinə görə məcra, dərə, terras S.-inə və s. növlərə ayrılır.

Triqonal sinqoniyada kristallaşaraq lay, damar və s. əmələ gətirən mineral.

Adətən, dənəli aqreqatlar, axın formaları, konkresiyalar və s. halında tapılır. Rəngi sarımtıl-ağ, boz, yaşılımtıl-boz olur. Aşındıqda qonur rəngə çevrilir. Hidrotermal, sedimentasiya və metamorfik mənşəli olur.