Biologiya terminlərinin izahlı lüğəti

nadir böcəklər

Məhdud şəkildə yayılan və sayca az olan növlər.

naturalizasiya

İqlimləşdirilmiş heyvanın yeni yerdə iqtisadi fayda verməsi.

naxalar

lat. siluridae

1. Çəkiyəoxşarlar dəstəsinin 2 fəsiləsindən biri.

N. 2 cinsi əhatə edir: N. və parasilurlar.

2. Eyniadlı fəsilədən balıq cinsi.

Bədəninin uzunluğu 5 m-ə, çəkisi 300 kq-a çatan balıqlardır. Avrasiyanın bir çox Şimal və Cənub dənizlərində, o cümlədən Xəzər dənizində yayılmışdır. Ən tipik növləri adi (Avropa) N., Soldatov N. və Çin N.-dır.

naxışlı təlxə

lat. elaphe dione

İlanlar dəstəsinin ilanlar fəsiləsindən sürünən heyvan növü.

Uzunluğu 100-150 sm-ə (bəzən 180 sm-ə) çatır. Zəhərsiz əlvan ilandır. Azərbaycanda Kür-Araz ovalığında, Şirvan, Salyan, Acınohur və Qarabağ düzlərində yayılmışdır. 8-15, bəzən 18-26 yumurta qoyur. Günəş altında çox gözəl və əlvan görünür. İnsan görəndə qaçmağa cəhd edir.

nalburunlar

lat. rhinolophidae

Qoluqanadlılar (yarasalar) dəstəsinin həşəratyeyən yarasalar yarımdəstəsinin 16 fəsiləsindən biri.

Dünyada 50-dək növü yayılmışdır. Azərbaycanda da 6 növü əhatə edən 1 cinsinə təsadüf olunur. Burunlarında nalaoxşar dəri törəməsi vardır.

nandu

lat. rheidae

Dəvəquşular dəstəsindən quş fəsiləsi.

Hündürlüyü 1,7 m, çəkisi 25 kq-dək olan uçmayan quşlardır. N.-lar çöllərdə və Cənubi Amerikanın meşələrində dolaşırlar. N. yaxşı qaçır. Onun dalınca ən yaxşı qaçan at belə çata bilmir. Adi addımı 50-60 sm-dir. N. qaçarkən 3,5 metr məsafəyə tullanır. Amerikada 2 növü yayılmışdır: adi N. (şimal N.-su) və Darvin N.-su (uzundimdik N.).

nanə

lat. mentha

Dodaqçiçəyikimilər (dalamazkimilər) fəsiləsindən çoxillik bitki cinsi.

Dünyada 30-a qədər növü yayılmışdır. Hiqrofit bitki olduğuna görə rütubətli torpaqlarda daha yaxşı bitir. Asan çoxalır. N. insan orqanizmi üçün çox faydalıdır.

nar

lat. punicaceae

1. İkiləpəlilər sinfinin fəsilələrindən biri. Fəsilənin yeganə bir növü vardır.

2. Eyniadlı fəsilədən yeganə bitki növü.

Hündürlüyü 5 m-ə çatan kol və ya alçaqboylu ağaclardır. Adi N. bu bitkinin yeganə təbii (yabanı) cinsidir. Vətəni Şərq ölkələri hesab olunur. Azərbaycanda N.-ın – “Gülöyşə”, “Şirin”, “Vələs”, “Fatma”, “Balamürsəl”, “Qırmızıqabıq”, “Nazikqabıq” və başqa sortları yayılmışdır.

narınc

lat. citrus

Sədokimilər fəsiləsinin limonkimilər cinsindən subtropik bitki cinsi.

Hündürlüyü 10 m-ə çatan ağaclardır.

naringi

isp. mandarin

Sədokimilər fəsiləsinin limonkimilər cinsindən subtropik bitki.

Hündürlüyü 3-3, 5 m-ə çatan ağaclardır. Dünyada 13 növü yayıldığı göstərilir. Azərbaycanda Lənkəran-Astara bölgəsində 1 növü – unşu N.-si becərilir.

narkolepsiya

yun. “narke “– bihuşluq; “lepis” – tutma

Kəskin yuxu tutmaları şəklində özünü göstərən xəstəlik.

narkoz

yun. “narkosis” – bihuşluq

Bir sıra fiziki və kimyəvi üsullarla yaradılan süni dərin yuxu.

narval

lat. monodon

Ali məməlilər (plasentalılar) yarımsinfinin balinalar dəstəsinin delfinlər fəsiləsinə aid olan su heyvanı.

Bədəninin uzunluğu 5-6 m, çəkisi 1 tonadək olur. Erkəklərində 2 diş olur. Dişiləri isə dişsizdir. Buna baxmayaraq N. dişli balinalar yarımdəstəsinə aid edilir. Əsasən Şimal Buzlu  Okeanın dənizlərində yaşayırlar.

natamam göbələklər

lat. deuteromycetes

Çoxhüceyrəli ali göbələklər qrupu.

Dünyada 30 minə qədər növü vardır. Pensillinlər də N.G. qrupuna aiddir.

natamamdişlilər

lat. edentata

Ali məməlilər (plasentalılar) yarımsinfinin dəstələrindən biri.

3 fəsiləni əhatə edir: tənbəlciklər, qarışqayeyənlər və zirehdaşıyanlar.