Coğrafiya terminləri lüğəti

Bax: Neogen.

Yer qabığını təşkil edən süxurların əmələ gəlməsində endogen proseslərin (vulkanizm, tektonik hərəkətlər) aparıcı roluna dair geoloji konsepsiya.

XVIII əsrin sonları – XIX əsrin əvvəllərində geniş yayılmış bu konsepsiyanın əsasını şotland geoloqu Ceyms Hatton qoyub.

See also:

• intruziv süxurlar

Ağımtıl-boz rəngli qeyri-məhsuldar turş torpaq tipi.

P. torpaqlar soyuq və rütubətli iqlim şəraitində formalaşır. Onlar, əsasən, Şimali Amerikanın və Avrasiyanın tayqa zonalarında yayılıb. Bu torpaqlar üst qatların dövri olaraq izafi rütubətlənməsi, lilin və qələvi metalların yuyularaq alt qata aparılması, süxurun silisiumla zənginləşməsi ilə səciyyələnir. P. torpaqlara Azərbaycanda kiçik sahələrdə Lənkəran, Astara rayonlarında rast gəlinir. Onların münbitliyini yüksəltmək üçün əhəngdən, üzvi və mineral gübrələrdən istifadə edilir, belə sahələrdə çoxillik ot bitkiləri əkilir.

Dəniz səviyyəsindən aşağıda yerləşən ovalığın qurudulmuş və istifadə olunan sahəsi.

P.-lərə Niderland, Danimarka, Almaniya, ABŞ, Polşa və Yaponiyanın okean və dəniz sahillərində rast gəlinir. Onlar su hövzələrindən süni tirələr, bəndlər, dambalarla qorunur. P.-lərdə suyun səviyyəsi drenaj və kanallar vasitəsilə tənzimlənir. Bu torpaqlar yüksək məhsuldarlığı ilə seçilən ərazilərdir.

Mərkəzi və Şərqi Avropanın qarışıq meşələr zonasında Dördüncü dövr buzlaq sularının yaratdığı ovalıq sahələr.

P. dörd dövlətin (Belarus, Ukrayna, Rusiya, Polşa) ərazisində yerləşir. Ümumi sahəsi təxminən 130 min km² təşkil edir. Bura bataqlıq və göllərin çox olduğu çətin keçilən sahələrdir. Analoji landşaft formasına malik ərazilərə Kanadanın cənubu və ABŞ-ın şimalında da rast gəlinir. Terminin hind-Avropa dil ailəsinə daxil olan slavyan dil qrupunda “les” (meşə), yaxud Baltik dil qrupunda pol/pal (bataqlıq) sözündən yarandığını ehtimal edən fərziyyələr mövcuddur.

Konusu uzun fasilələrlə müxtəlif vaxtlarda püskürmə nəticəsində formalaşmış vulkan.

Türkiyədə 1 milyon ildən artıq yaşı olan və sonuncu dəfə XVII əsrdə püskürmüş Nemrut dağı vulkanı belə vulkanlardandır.

See also:

• monogen vulkan

P.T.-lar, əsasən, İEÖ-lər üçün xarakterikdirlər.

Dünya okeanında suyun orta duzluluğu 35-36% təşkil edir. Bundan artıq duzluluğa malik sular P.S. adlanır.

Tərkibində bir neçə metal olan filizlər.

P.F., adətən, qurğuşun, sink və mis qatışığından ibarət təbii mineral birləşmələrdir. Belə metal birləşmələrə daha çox vulkanik süxurlarda rast gəlinir.

Bax: liman.

Hidrologiyanın çayları, çay hövzəsinin xüsusiyyətlərini, burada gedən hidroloji prosesləri öyrənən bölməsi.

İnsanların ekoloji normaları pozmaqla müdaxiləsi, habelə təbii resurslardan səmərəsiz istifadəsi nəticəsində yaranan antropogen landşaft tipi.

See also:

• landşaftın çirklənməsi

P.T. bitki örtüyünün, heyvanlar aləminin kasadlaşmasına, hidroloji rejimin dəyişməsinə və s. pozuntulara səbəb olur, bütünlüklə ətraf mühitə mənfi təsir mənbəyi sayılır.

See also:

• katolisizm
• protestantlıq