Словари
Tarix terminləri lüğəti
boykot
ing. boycott – İrlandiyada çalışan ingilis iş adamı Çarlz Boykottun soyadından
1. Ayrıca şəxs, təşkilat və dövlətlə əlaqələrin tam, yaxud qismən kəsilməsi, müəyyən malların alınmasından imtina və bu kimi hərəkətlərdən ibarət olan siyasi-iqtisadi mübarizə üsulu, etiraz forması.
İlk dəfə B. aksiyası 1880-ci ildə İrlandiya icarədarları tərəfindən onlarla sərt rəftar edən malikanə müdiri Ç.Boykotta qarşı keçirilib və termin belə yaranıb.
2. Əhalinin seçkilərdə iştirakdan imtina etməsi.
Tarix terminləri lüğətiboz ay
Azərbaycan xalq təqvimində qışın sonuncu ayı.
B.A. kiçik çillədən sonra başlayır, fevralın 21-dən yaz girənədək (martın 21–22-dək) davam edir. Həmin müddət ərzində tutqun, günəşsiz günlərin sayı çox olduğu üçün bu ay belə adlanır. B.A.-a ala çillə, alaçalpo da deyilir.
Həmçinin bax:
Tarix terminləri lüğəti“Böyük cəmiyyət proqramı”
ing. Great Society
ABŞ prezidenti Lindon Conson tərəfindən XX əsrin 60-cı illərində irəli sürülmüş islahatlar proqramı.
Köklü sosial islahatların gerçəkləşməsini nəzərdə tutan B.C.P.-nın iki əsas məqsədi olub – yoxsulluğun və irqi ayrı-seçkiliyin aradan qaldırılması.
Tarix terminləri lüğətiçaharyek
fars. – dörddə bir
Orta əsrlərdə bəzi Yaxın Şərq ölkələrində, o cümlədən Azərbaycanda vergi növü.
Ç. feodalın xeyrinə natura şəklində toplanıb, həcmi icarəyə verilmiş əkin sahələrində yetişdirilən məhsulun 1/4-nə bərabər olub. Səfəvilər dönəmində bu vergi növü geniş yayılıb, Azərbaycanda xanlıqlar dövründə (XVIII əsrin II yarısı – XIX əsrin əvvəli) bəhrə, malcəhət adlanıb.
Tarix terminləri lüğətiçakra
sanskr. – dairə, disk, təkər
1. Qədim Hindistanda yastı metal halqa formasında silah növü.
Halqanın diametri 120–300 mm, metal təbəqənin eni – 10–40 mm, qalınlığı 1–3,5 mm olub. Ç.-nı orta barmağa keçirərək fırladır və rəqibə tərəf atırdılar. Xarici səthində iti çıxıntıları olan Ç. 50 m-dək məsafədə qalxan və digər qoruyucu vasitələrdən istifadə etməyən düşmənə ciddi xəsarət yetirə bilib.
2. Hinduizmdə insan bədənindəki psixoenergetik mərkəzin adı.
Hinduizm təliminə görə, bədəndə bir neçə belə əsas mərkəz var və insanın bütün həyat enerjisinin axdığı kanallar orada kəsişir.
Tarix terminləri lüğətiçalma
Keçmişdə Şərqdə, o cümlədən Azərbaycanda geniş yayılmış kişi baş geyimi növü.
C., adətən, fəs və ya araqçının üstündən dönə-dönə sarınmış ipək, yun, qumaş parçadan ibarət olur. Parçanın rənginə, keyfiyyətinə, böyüklüyünə və dolanma tərzinə görə Ç. sahibinin sosial, yaxud məzhəb və təriqət mənsubiyyətini müəyyən etmək mümkündür.
Tarix terminləri lüğətiçao
İlk dəfə XIII əsrdə Çində dövriyyəyə buraxılmış aşağı dəyərli kağız pul, əsginas.
Uzunsov, dördkünc formada kəsilən Ç. qızıl və gümüş sikkələrin əldən-ələ keçməsinin, dəyərdən düşməsinin qarşısını alıb və onların dövlət xəzinəsində toplanmasına şərait yaradıb. İqtisadi böhran keçirən Elxanilər dövlətinin xəzinə borclarını ödəmək, xərclərini təmin etmək məqsədilə 1294-cü ildə Keyxatu xan (1291–1295) da Ç. kəsilməsi barədə fərman verib. Məcburi surətdə tədavülə buraxılan, lakin əhalinin etibarını qazana bilməyən kağız pul artıq 2 aydan sonra dövriyyədən çıxarılıb.
Tarix terminləri lüğətiçaşniklər
lat. calix – cam, piyalə; çex. Kalişnici
XV əsrin I yarısında Çexiyada baş qaldırmış husçular hərəkatında mötədil qanadın nümayəndələri.
Şəhər əhalisinin orta təbəqələrinin, xırda və qismən də iri çex feodallarının maraqlarının təmsilçisi olan Ç.-in proqramı 1420-ci ildə qəbul olunmuş “Praqa maddələri”ndə öz əksini tapıb. “Ucuz kilsə” tərəfdarı olan Ç. Çexiyada alman feodallarının hökmranlığına son qoyulmasını, kilsə torpaqlarının sekulyarlaşmasını, husçuluq ruhunda ibadət azadlığı elan olunmasını tələb ediblər. 1433-cü ilin noyabrında feodal-katolik düşərgəsi ilə sazişə girən Ç. husçular hərəkatında sol qanadın nümayəndələri olan taborlulara qarşı çıxaraq Lipan döyüşündə onları həlledici məğlubiyyətə uğradıblar.
Tarix terminləri lüğətiBöyük Coğrafi kəşflər dövrü
Bəşəriyyət tarixində ən böyük coğrafi kəşflərin həyata keçirildiyi, avropalıların yeni qitələr, dəniz yolları aşkar etdiyi XV–XVI əsrlərə verilmiş ad.
1492-ci ildə Kolumbun Amerikanı, 1497–1498-ci illərdə Vasko da Qamanın Hindistana dəniz yolunu kəşf etməsi B.C.K.D.-nün əsasını qoyub. Bu dövr Avropadan Afrika, Amerika və Okeaniyaya yeni dəniz yollarının, eləcə də sürətli inkişafda olan Avropa iqtisadiyyatı üçün yeni xammal mənbələrinin aşkarlanması ilə nəticələnib, coğrafiya, botanika, zoologiya, etnoqrafiya və s. elm sahələri o vaxtadək məlum olmayan materiallarla zənginləşib.
Tarix terminləri lüğətiçar
lat. caesar – sezar sözündən
Slavyanlarda monarxların titullarından biri.
Ç. titulunu slavyanlarda ilk dəfə X əsrin əvvəlində bolqar knyazı I Simeon qəbul edib. 1547–1721-ci illərdə, IV İvan Qroznının hakimiyyəti dövründən başlayaraq Ç. Rusiyada da dövlət başçısının rəsmi titulu olub. 1721-ci ildə o, I Pyotr tərəfindən imperator titulu ilə əvəzlənib, lakin 1917-ci ilin fevralında mütləqiyyətin devrilməsinədək qeyri-rəsmi şəkildə işlənib. Bolqarıstanda isə monarxlar XIX əsrin sonundan 1946-cı ildə ölkə respublika elan edilənədək Ç. titulu daşıyıblar.
Tarix terminləri lüğəti