Coğrafiya terminləri lüğəti

Bax: otlaq.

Qranatlar qrupundan kubik sinqoniyalı mineral.

Qranatlara xas kristallar əmələ gətirir. Əksər hallarda dənəli sal kütlələr şəklində tapılır. Rəngi qatışıqlardan asılı olaraq açıq-çəhrayıdan qonuru-qırmızıyadək dəyişir. Ən çox qranit peqmatitlərində, metamorfik süxurlarda, skarnlarda rast gəlir.

Kalsiumlu-maqneziumlu-dəmirli silikatlardan və alümosilikatlardan təşkil olunmuş metasomatik süxur.

Karbonat və silikat süxurlarının kontaktında əmələ gəlir. S.-larda filiz və qeyri-filiz faydalı qazıntıların iri yığımları olur.

Mineral; qırmızımtıl, yaxud narıncı sarı rəngli xalsedon.

Açıq-qırmızı, yaxud sarı-qırmızı və süd rəngli əqiqi də serdolik-oniks adlandırırlar. S. və serdolik-oniks qiymətli daş və məmulat daşıdır. Üzük və sancaqlar üçün qaşların, muncuq və s. məmulatların, hazırlanmasında istifadə edilir.

Təbiətdə ən çox yayılmış minerallar sinfi; silikat və ya alümosilikat turşusunun duzları.

Həmçinin bax:

• amfibollar
• beril
• çölşpatları
• epidot
• əndəlisit
• fenakit
• gil mineralları
• kalamin
• mikalar
• piroksenlər
• rodonit
• sepiolit
• skapolit
• staurolit
• vezuvian
• vollastonit
• zirkon

Piroksenlər qrupundan mineral.

Monoklinik sinqoniyada kristallaşır, prizmatik kristallar əmələ gətirir. Bozumtul-ağ, sarımtıl, yaşılımtıl olur. Bənövşəyi S. kunsit, zümrüdü-yaşıl S. hiddenit adlanır. Şüşə parıltılıdır. Qranit peqmatitlərində rast gəlir. Litium filizidir. Kunsit qiymətli daşdır.

Kubik sinqoniyada kristallaşaraq rombododekaedr formalı kristallar, dənəli aqreqatlar əmələ gətirən mineral.

Rəngsiz və müxtəlif (əsasən göy) çalarlı olur. Qələvi süxurlarda və kontakt-metamorfizmləşmiş əhəngdaşılarda tapılır.

Süxur əmələ gətirən mineral; kalium çölşpatının monoklinik modifikasiyası.

Strukturunda Al və Si atomları nizamsız yerləşmişdir. Süxurların mütləq yaşının təyinində istifadə edilir.

Ultraəsasi süxurların serpentinləşməsi nəticəsində əmələ gələn və serpentin qrupu minerallarından ibarət metamorfik süxur.

Tikinti materialı (qismən, üzlük daşı), yarımşəffaf növləri məmulat daşı kimi işlədilir.

Geotektonikanın süxurların yatım formalarını, tektonik pozulmaları və həmçinin bu formaların morfologiyası, mənşəyi və Yer qabığında yayılma qanunauyğunluqlarını öyrənən bölməsi.

S.G. XIX əsrdə yaranmışdır.

Dərinlikdə yerləşən hər hansı bir geoloji səthin (istinad layı, faydalı qazıntı yatağı və s.) yatım formasını və dərinliyini stratoizogipslərlə təsvir edən xəritələr.

S.X.-i tərtib edərkən geoloji planalma, quyuların qazılması və geofiziki tədqiqatlar zamanı alınmış məlumatlardan istifadə edilir. Kiçik və iri miqyaslı olur.

Tərkibi, əsasən, korund, maqnetit, xlorit, pirit və s. minerallardan ibarət olur. Əsasən, mərmərdə (linza, ştok, damar şəklində), nadir hallarda qabbro, norit, qranitdə və onların yerləşdirici süxurlarla kontaktında rast gəlir.

Bax: kinovar.

Kubik sinqoniyada kristallaşaraq tetraedr və dodekaedr formalı kristallar, dənəli aqreqatlar əmələ gətirən sulfidlər sinfinə aid mineral.

Rəngsiz, qonur, sarı, qara və s. olur. Almaz parıltılıdır. S., əsasən hidrotermal və çökmə yataqlarda əmələ gəlir.