Coğrafiya terminləri lüğəti

Rombik sinqoniyada kristallaşaraq, adətən, iri kristallik kütlə, həmçinin dənəli və radial şüavi aqreqatlar əmələ gətirən mineral; ağır şpat.

Rəngi müxtəlif, əsasən, ağ, boz olur. Şüşə kimi parıltılıdır. Mənşəyi, əsasən, hidrotermaldır.

Vulkan konusunun yamaclarında kraterdən ətəyə qədər radial açılmış dərin yarğanlar.

B. vulkan bombalarının yamacaşağı diyirlənməsindən əmələ gələn şırımların axar sularla yuyulması nəticəsində yaranır.

Yer qabığının çox dərinliyində əmələ gələn, qeyri-düzgün formalı, adətən, qranitoid tərkibli çox böyük maqmatik süxur massivi.

B. yalnız eroziya nəticəsində yer üzərinə çıxır.

Əsasən, montmorillonit və qismən beydellit minerallarından ibarət ağardıcı gil.

Vulkan külü, tufu və s. vulkanik süxurların dəyişməsindən əmələ gəlir. B.-dən neft emalı sənayesində, kağız və sabun sənayesində, gilli məhlul hazırlanmasında istifadə edilir.

Kvars, albit, serisit və karbonatdan ibarət süxur.

Rəngi ağ, açıq-boz, sarımtıl olur. Qranit tərkibli süxurların hidrotermal-metasomatik yolla dəyişməsi nəticəsində əmələ gəlir.

Rombik sinqoniyada kristallaşaraq paz və ya yastı prizmatik lövhəciklər şəklində xırda kristallar əmələ gətirən mineral.

Şüşə parıltılıdır.

Sulfidlər sinfinə aid rombik sinqoniyalı mineral; bismut parıltısı.

Rəngi qurğuşunu-boz, qalayı-ağdır. Metal parıltılıdır. Kristalları prizmatik olur. Bismut almaq üçün əsas mineraldır.

Bismutun oksikarbonatlar qrupuna aid tetraqonal sinqoniyalı mineral.

Tozvarı və torpaqvarı kütlələr, nadir hallarda submikroskopik kristalcıqlardan ibarət lifli quruluşa malik nazik qabıqlar əmələ gətirir. Rəngi bozumtul-ağ, yaşılımtıl-sarı, qonur, boz olur.

Sapropel qazıntı kömürün bir növü.

Əsasən, yosundan əmələ gəlir. Rəngi qonuru-qara, bəzən sarımtıl-yaşıl olur. B.-dən maye yanacaq, sürtgü maddələri, qiymətli qatran alınır. Kimya sənayesi üçün xammaldır.

Susuz boratlar qrupuna aid mineral.

Rombik və kubik sinqoniyada kristallaşır. Kub, tetraedr və dodekaedr formalı parıltılı kristallar əmələ gətirir. Rəngi abı və boz, çox vaxt rəngsiz olur.

Sulfidlər sinfinə aid kubik sinqoniyalı mineral.

Rəngi təzə sınıqda tünd, misi-qırmızı, adətən parlaq, dəyişkən göy olur. Metal parıltılıdır. Zəngin mis filizidir.

Mürəkkəb sulfidlər qrupuna aid rombik sinqoniyalı mineral.

Qısa prizmatik, sütunvarı kristallar əmələ gətirir. Rəngi poladı-bozdan dəmiri-qarayadək dəyişir. Metal parıltılıdır.

B.-dakı qırıntılar petroqrafik tərkiblərinə görə bircinsli, yaxud müxtəlifcinsli olur. B. ekzogen, vulkanik, tektonik və s. proseslər nəticəsində əmələ gəlir.

See also:

• ozokerit

Tərkibində bərk, yaxud yarımmaye bitum olan çökmə süxur.

Rəngi qəhvəyi-boz, tünd-boz, qonur, qara olur. Üzvi maddələrlə zəngin süxurlar da bəzən B.S.-a aid edilir. B.S.-dan (bitumlu şistdən) bitum və qaz alınır.